توسعه زبان فارسی و پایتخت فرهنگی جهان اسلام

توسعه زبان فارسی  و پایتخت فرهنگی  جهان اسلام

سیب موز: توسعه زبان فارسی و پایتخت فرهنگی جهان اسلام

سیب موز توسعه زبان فارسی و پایتخت فرهنگی جهان اسلام

دکتر صفا کاظمیان *

من قبل از اینکه به لاهور پاکستان بروم تبلیغاتی را در شهر می دیدم، مبنی بر اینکه در سال ٢٠١٧ میلادی مشهد پایتخت فرهنگی جهان اسلام خواهد شد که خب این مسئله همیشه در ذهن من بود که این موضوع یعنی چه و پایتخت فرهنگی چه بخش هایی را به خودش اختصاص می دهد؟ خب بعد از اینکه از لاهور برگشتم کمی بیشتر به این مسئله وارد شدیم و با دوستان خودمان در بخش فرهنگی شهرداری و سایر دوستان هم صحبت کردم که به نظر من زبان فارسی به عنوان یک زاویه و دروازه ورود برای مقوله پایتخت فرهنگی جهان اسلام حائز اهمیت است.

بنابراین طرحی تحت عنوان «آمایش آموزش زبان فارسی در سرزمین خورشید در سال ٢٠١٧» آماده شد. از طرف دیگر تقریبا همه با علامه اقبال آشنا هستند و به ویژه در پاکستان ایشان را در حد پرستش دوست دارند. شما وقتی زندگی این مرد را مطالعه می فرمایید از ایشان یک گفتگو یا یک نوشته و یک گفتگوی ضبط شده به زبان فارسی پیدا نمی کنید. اما حتی یک گفتگوی بسیار ساده نیست.

تحصیلات ایشان هم در برلین بوده و در تحصیلات تکمیلی سیر تحول فلسفه در ایران را خوانده اند. ایشان با ظرفیت های زبان فارسی به عنوان یک محقق آشنا می شود. بعد زمانی که این آدم به یک بلوغ درونی می رسد برای بیان مطالب درونی خودش هیچ زبانی را بهتر از فارسی برای بیان پیدا نمی کند؛ چر اکه ایشان به زبان عربی، آلمانی، انگلیسی و اردو آشنایی و تسلط کاملی دارد، ولی در این میان برای اینکه مکنونات قلبی خودش را به دیگران نشان بدهد، زبان فارسی را انتخاب می کند.

عرض من این است که این یک ظرفیت برای زبان فارسی است و این ظرفیت هم در طول تاریخ ایجاد شده و مربوط به امروز و دیروز نیست و مسائل فرهنگی، سیاسی و اجتماعی که برای ما بوده در طول این مدت این ظرفیت را برای زبان و ادب فارسی ایجاد کرده است.

این ظرفیت ها را بخشی خودمان ساخته ایم؛ بخشی تحمیلی بوده مثل حمله مغول و برخی بر اثر همراهی بوده مثل همراهی با شریعت اسلام. این دو زاویه ای را که وارد شدم، شما کنار هم بگذارید. ما در سال آینده پایتخت فرهنگی جهان اسلام خواهیم شد. همچنین خاستگاه زبان فارسی خراسان و شهر مشهد است و خراسان بزرگ خاستگاه زبان فارسی دری است. ببینید چه تقارنی ایجاد شد.

شما «پوشکین» در روسیه ، «گوته» در آلمان و دیگر افراد محقق را نگاه بکنید که متوجه شده اند ظرفیتی در زبان فارسی هست که لایه های پنهان وجود انسان را به نمایش می گذارد. عرض من این است که ما از این ظرفیت که زبان فارسی زبان دوم اسلام هست(یعنی گسترش اسلام هم به خاطر وجود زبان فارسی است) باید استفاده کنیم.

هر زبانی ظرفیتی دارد، زبان هایی هستند که ظرفیت علمی دارند. امروز می بینیم که زبان انگلیسی آمادگی تبدیل شدن به زبان علم را در خودش ایجاد کرده، در زبان فارسی هم ظرفیتی دارد. دنیای امروز دنیای خلأ فرهنگی و وجودی و معناست، یعنی تمام دستاوردهای اجتماعی و اقتصادی به حد خوبی رسیده جز مباحث وجود انسان؛ الان زمانی است که زبان فارسی بتواند کارکرد خودش را نشان دهد. ما وسیله و ابزار دیگری مثل زبان فارسی نداریم که این قوت و قدرت را داشته باشد که بتواند لایه های پنهان وجود انسان را این گونه به نمایش بگذارد. این بحث پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال آینده یک موقعیت بزرگ و استثنایی برای شهر مشهد و مراکز علمی دانشگاهی است که یک بار دیگر جهان گستر بودن زبان فارسی را به دیگران نشان بدهند.

*معاون مرکز بین المللی آموزش

زبان فارسی به غیر فارسی زبانان

دانشگاه فردوسی مشهد