در اکران سینماها چه کسی حرف آخر را می زند؟

در اکران سینماها چه کسی حرف آخر را می زند؟

یکی از اهداف کانون این است که سازوکار جدیدی برای سرگروه های سینمایی ایجاد کند، چون حتی در بانک ها هم هر چهار سال یکبار مدیران و کارمندان عوض می شوند که امکان لابی وجود نداشته باشد اما چطور است که بعضی از سرگروه های سینمایی 15-20 سال است که همچنان سرگروه هستند؟».

حکایت نهادهای قدرتمند دولتی در سینمای ایران، حکایت جالب و البته غریبی است. آن ها خودشان سیاست گذاری می کنند، با بودجه دولتی فیلم می سازند در سینمای خودشان به نمایش می گذارند و آخر سر هم خودشان از خودشان تقدیر می کنند.

در سیستم اکران سینمای ایران، پنج سرگروه ثابت (سینماهای آزادی، آفریقا، استقلال، قدس و فرهنگ) وظیفه برنامه ریزی برای اکران فیلم ها را برعهده دارند.

همیشه گفته می شود که اکران در سینمای ایران تابع توافق میان مثلث تهیه کننده، پخش کننده و سینمادار است و در واقع همیشه بیان این جمله دستاویزی برای پاسخ به منتقدان سیستم اکران در بخش خصوصی بوده است.

مالکیت سرگروه های سینمایی برای کجاست؟

،احتمالا بخش عمده ای از کلاف سر در گم ماجرای اکران را باید در میان مالکان سرگروه های سینمایی جستجو کرد؛ مالکانی که با در اختیار داشتن نبض اکران، می توانند تاثیرات زیادی در مسیر رو به رشد یا رو به افول سینمای ایران داشته باشند.

سینما آزادی: قطعا پرقدرت ترین سرگروه سینمایی کشور، مجموعه سینما «آزادی» است که بیشترین درصد فروش سالانه سینمای ایران را به خود اختصاص می دهد. صاحبان بسیاری از فیلم ها برای آنکه بتوانند درصدی از فروش خود را تضمین کنند، ترجیح می دهند فیلم شان در این سینما اکران شود.

این مجموعه متعلق به حوزه هنری (با درصد مالکیت بیشتر) و شهرداری تهران است که سه سال قبل (سال 90) با توافق یکدیگر اجازه اکران چندین و چند فیلم را در این سینما ندادند و نهایتا با مدیریت مملو از اشکال وزارت ارشاد و سازمان سینمایی، دعواها آنچنان بالا گرفت که حواشی عجیب و غریبی برای سینمای ایران بوجود آمد.

سینما استقلال: این سینما نیز به عنوان یکی دیگر از سرگروه های سینمایی، متعلق به حوزه هنری است و مدیر این نهاد دولتیِ پرقدرتِ فرهنگی برای آن تصمیم گیری می کند.

سینما استقلال یک سینمای تک سالنه ی قدیمی است اما به دلیل آنکه چند صد متر بالاتر از میدان ولیعصر (عج) و در منطقه ای پرتردد واقع شده، همچنان یکی از سینماهای پرفروش تهران محسوب می شود.

حوزه هنری در ماجراهای سال 90 و حواشی ای که منجر به پایین کشیده شدن چند فیلم از روی پرده شد، اجازه نداد سینما استقلال چند فیلم را اکران کند. به طور کلی هر فیلمی که بخواهد روی پرده سینماهای «آزادی» و «استقلال» برود باید مجوز مسئولان حوزه هنری را بگیرد؛ مسئولانی که همچنان معتقدند که رفتارشان در جلوگیری از نمایش بعضی از فیلم ها در سینماهای تحت مدیریت شان، حمایت از سینمای طراز جمهوری اسلامی است.

سینما آفریقا: چند متر آنطرف از سینما «استقلال» در شمال میدان ولی عصر (عج)، سینما «آفریقا» واقع شده که این دو سینما رقابت تنگاتنگی با یکدیگر در فرسوده شدن دارند!

مالکیت این سینمای قدیمیِ تک سالنه در اختیار بنیاد مستضعفان بود. طبق دستور مقام معظم رهبری، بنیاد مستضعفان باید سینماهای خود را به حوزه هنری واگذار کند و طبیعتا این سینما را باید سومین سرگروهی دانست که تصمیم گیری برای آن احتمالا در آینده ای نزدیک در اختیار مدیران حوزه قرار می گیرد.

سینما فرهنگ: سینما فرهنگ که به لطف کم فروغ و فرسوده بودن مجموعه سینمایی «عصر جدید» از چند ماه قبل به جرگه سرگروه ها پیوسته، متعلق به بنیاد سینمایی فارابی است و یکی از فروش ترین سالن های تهران (و البته کشور) محسوب می شود.

این سینما دو سالن دارد و به لطفا بازسازی های مکرر و قرار گرفتن در منطقه پرتردد قلهک مشتریان زیادی دارد. طبیعتا هر فیلمی بخواهد در این سینما روی پرده برود، باید با مدیرعامل بنیاد فارابی به توافق برسد؛ اتفاقی که جای برخورد های سلیقه ای با فیلم ها را باز می کند و موجب خروج بازی از قاعده ی منطقی خود می شود.

سینما قدس: تنها سرگروهی که مدیریتش در اختیار بخش خصوصی است، این روز ها به میمنت اکران شهرموشها2 به روزهای پررونق گذشته برگشته است.

این سینمای بسیار قدیمی و نسبتا فرسوده در گوشه ای از میدان ولی عصر (عج) و در منطقه ای پرتردد واقع شده است.

فیلم سازان برای اکران فیلم شان باید با چه کسی مذاکره کنند؟

همانطور که گفته شد، اکران در سینمای ایران تابع توافق تهیه کننده، پخش کننده و سینمادار است و اگر تهیه کننده ای بخواهد فیلمش را اکران کند، به طور معمول باید با یکی از پنج گروه سینمایی به توافق برسد؛ گروه هایی که تصمیم گیری درباره سه تا از آن ها در اختیار مدیریت حوزه هنری است و مدیریت یکی دیگر را هم مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی برعهده دارد.

هر دو نهاد مذکور، بودجه های زیادی در حوزه فیلمسازی دارند و تولید در این حوزه از وظایف اصلی شان است. حال با این وضعیت طبیعی نیست که نهادهای مذکور، در هر شرایطی فیلم های خودشان را برای اکران در سرگروه های شان دارای اولویت بدانند؟!

البته چنین پرسشی بارها و بارها مطرح شده اما هربار پاسخی در پی نداشته است. به عنوان مثال، سینما «عصر جدید» که متعلق به حسین فرح بخش و عبدالله علیخانی است و تا چند ماه قبل یکی از سرگروه های سینمایی بود، در دوره گذشته اکران های خوب خود را به فیلم های دفتر این دو تهیه کننده اختصاص می داد که این روند با توجه به سوابق گروه های سینمایی،طبیعی است.

واقعا به لزوم حضور بخش خصوصی در سینما معتقدیم؟

در سال های گذشته، حمایت از بخش خصوصی و واسپاری امور به آن ها یکی از شعارهای ثابت مسئولان فرهنگی و اجرایی بوده اما در بعضی از موارد، شرایط به گونه ای پیش رفته است که بعضی مدیران با سرعت هرچه تمام تر، خلاف جهت تحقق این شعار حرکت کرده اند.

سینماگران در این باره چه می گویند؟

در روز های گذشته، در این باره با چندتن از سینماداران و سینماگران هم گفت وگویی انجام شده است.

محمدقاصد اشرفی که هم رییس انجمن سینماداران است و هم پردیس سینمایی «ماندانا» در بخش خصوصی متعلق به اوست، دراین باره گفت: «در حال حاضر بخش خصوصی چندانی در سینما نداریم، بخش خصوصی ما در تولید و نمایش نابود شده و سینما بیشتر از هر زمان دیگری دولتی است. ما جایگزینی برای سینماهای سرگروه نداریم. به همین دلیل است که سال های سال سرگروه های سینمایی هیچ تغییری نکرده اند»

وی ادامه داد: «سرگروه های «استقلال»، «آفریقا»، «قدس» و «آزادی» تقریبا در یک محدوده هستند و جزو سینماهای پرمخاطب محسوب می شوند. نکته بسیار مهم درباره جایگزین کردن یک یا دو سینما بجای آن ها، این است که در صورت انجام چنین اقدامی، ممکن است دو سه سینما مجبور شوند فیلم های یکسان به نمایش بگذارند که این کار به همین اقتصاد نحیف سینما هم ضربه خواهد زد. اگر سالن مناسبی در اختیار داشتیم که می توانستیم آن را جایگزین سرگروه های سینمایی کنیم، حداقل به طور آزمایشی و برای محک زدن این کار را می کردیم اما متأسفانه سینماهای فعلی قابلیت سرگروهی ندارند».

محمدرضا صابری هم به عنوان سخنگوی انجمن سینماداران و مدیر سینما «استقلال» بیان کرد: «اگر به قبل از تدوین آیین نامه سال 92 یا 93 شورای صنفی نمایش بازگردیم، می بینیم که بارها درباره سرگروهی سینماهای مختلفی بحث شده است اما هیچ یک حاضر به پذیرفتن این مسئولیت نیستند. مگر شورای صنفی نمایش بود که «عصر جدید» را از سرگروهی کنار گذاشت؟ خیر! آقایان فرح بخش و علیخانی به عنوان مالکان آن سینما به ما نامه زدند و گفتند که اگر سرگروهی شان ادامه داشته باشد، ادامه حیات این سینما کلاً زیر سؤال می رود. آقای نصیری به عنوان مالک سینما «قدس» بارها و بارها به شورای صنفی نمایش نامه زده اند که نمی خواهند دیگر سرگروه باشند یا سینما «آزادی» با اینکه می دانیم یکی از پرفروش ترین سینماهای کشور است بارها به انجمن سینماداران درخواست داده است که دیگر مسئولیت سرگروهی را نداشته باشد تا بتواند آزادانه تر فیلم ها را اکران کند»

وی افزود: «سرگروه بودن در سینمای ایران دیگر یک امتیاز نیست چوم سینما را موظف می کند که قوانین را به صورت مو به مو اجرا کنند و آزادی عمل مدیر سینما کاملاً گرفته می شود».

رضا سعیدی پور مدیر سینما «آزادی» قانون فعلی سرگروه ها را ظلم به سینمادار دانست و اظهار کرد: «مشکل پردیس های سینمایی برای سرگروهی این است که شورای صنفی نمایش می گوید باید بهترین و بزرگترین سالن شان را به فیلم سرگروه اختصاص دهند و این کار شدیدا دست مدیر سینما را می بندد».

وی خاطرنشان کرد: «با این قانون، معلوم است که سینمایی مانند «اریکه ایرانیان» قبول نمی کند که سالن اصلی اش را به فیلم سرگروه اختصاص دهد چون دیگر نه می تواند فیلم پرفروش اکران کرده و نه کنسرت برگزار کند. حتی اگر الان به آقای اشرفی که رییس انجمن سینماداران است و مدیریت سینما «ماندانا» را هم دارد، بگویند که بهترین سالنش را به فیلم سرگروه اختصاص بدهد، این کار را نخواهد کرد».

داریوش باباییان به عنوان یکی از اعضای کانون پخش کنندگان سینما در این باره گفت: «متاسفانه شورای صنفی نمایش برای رسیدن به اهداف خود مشکلاتی داشت از جمله اینکه سرگروه های سینمایی عوض نشدند و برای دفاتر پخش هم برنامه ریزی مناسبی نشد که البته دلیل آن، همان اختلاف قدیمی تهیه کنندگان بود که در آخر سال قبل به پخش کنندگان هم سرایت کرد اما ما درباره سرگروه های دولتی با شورای صنفی نمایش و... مذاکراتی کرده و پیشنهاداتی داده ایم تا این مشکل که اشاره کردید هم حل بشود».

مهدی رحمانی از فیلمسازان مستقل هم که از وضعیت توجه به بخش خصوصی در سینما انتقاد دارد، توضیح داد: «مسیر پخش و اکران در سینمای ایران یک جاده انحصاری است که در آن به فیلم های مستقل و بخش خصوصی کاملاً بی توجهی می شود. اگر بخواهید اکران خوب در اختیار داشته باشید یا باید وابسته به یک جریان دولتی قدرتمند باشید و یا ارتباطاتی با جریان خصوصی که اکران را در اختیار دارد. در غیر این صورت فیلم تان دچار مشکل خواهد شد و در خوشبینانه ترین حالت، می توانید در فضای خالی آن هم در زمان هایی نامناسب فیلم تان را روی پرده ببرید».

سیروس تسلیمی به عنوان یکی از اعضای کانون پخش کنندگان سینمای ایران وضعیت فعلی سرگروه های سینمایی را نامناسب دانست و خاطرنشان کرد: «به عنوان عضوی از کانون پخش کنندگان سینمای ایران باید بگویم که یکی از اهداف کانون این است که سازوکار جدیدی برای سرگروه های سینمایی ایجاد کند، چون حتی در بانک ها هم هر چهار سال یکبار مدیران و کارمندان عوض می شوند که امکان لابی وجود نداشته باشد اما چطور است که بعضی از سرگروه های سینمایی 15-20 سال است که همچنان سرگروه هستند؟».