گامی در مسیر نمایش توانمندی بانوان شاعر

سیب موز نگاهی به مجموعه شعر «زیرسر کوه»گامی در مسیر نمایش توانمندی بانوان شاعر

گامی در مسیر نمایش توانمندی بانوان شاعر

سیب موز: گامی در مسیر نمایش توانمندی بانوان شاعر فاطمه هاوشکی، با کتاب «زیر سر کوه» گامی در مسیر نمایش توانمندی بانوان شاعر در این عصر برداشته است.

خبرگزاری فارس - گروه کتاب و ادبیات: زنانه سرایی و عاشقانه سرایی زنان، تاریخ کهنی دارد اما زنان شاعر که با عاشقانه نویسی نامی از آنان مانده باشد، کم شمارند. از روزگار رابعه تا زمان فروغ شاعران صاحب نام که عاشقانه سروده باشند، کم اند. در روزگار ما، و بخصوص در سه دهۀ اخیر، زنان بسیاری شعر تغزلی سرودند که ماندگاری نام و اثرشان، را باید با توجه به سخن نیما، از غربال به دستانی پرسید که از عقب این کاروان می آیند. هرچند به نظر می رسد تشخیص ماندگاری آثار و نام ها دیگر نیاز چندانی به گذر زمان ندارد و تا حدی در حین حیات هنری شاعر نیز قابل حدس زدن است. این نکات از آن روی به ذهن خطور می کند که با مرور شعرهای فاطمه هاوشکی، عاشقانه هایی از جنس زمان خود را درمی یابیم. عاشقانه هایی زنانه و تقریبا خالی از تصنع. جز در پنج ـ شش غزل، (غزل 6، 8، 10، 19 و 21)، حال و هوای زنانه، در لایه های پنهان تر شعرها قرار دارد و تغزل، تقریبا در تمام غزل ها حضور خود را ضروری و قطعی کرده است، به گونه ای که انگار شعرها حیات خود را از آن یافته اند:

به گزارش سیب موز با خط خطیِ گیج و پریشان مدادی

این شعر شبیه تن بید است که بادی...

مضمون غزل های صمیمانۀ سعدی است

از حد زبان من و این شعر، زیادی

ظلم است تو را جز نفس گرم بنانی

جور است تو را، جز قلم میرعمادی (غزل 22، ص 49)

هرچند که از درد دلم با تو سخن هاست

لب بستم از دلهرۀ حرف زدن هاست

لب بستنم از سختی ابراز گلایه است

از نازکی طبع شما عهدشکن هاست (غزل 8، ص 21)

طبیعت در «زیر سر کوه» زنده است و نفس می کشد. شاعر ضمن بیان احوال خود و پرداختن غزلی که غالبا نه از سر تفنن، بلکه حس می شود که از سر ضرورت حال و نیاز شاعر است، از نگاه به طبیعت و محیط واقعی یا حتی تخیلی و ذهنی غافل نیست و از عناصر زنده و پویای طبیعت به نفع بلاغت و رسایی شعر خود بهره می گیرد. بنابراین با بسامد بالای برخی کلمات در شعرها مواجهیم که معرف ذهن طبیعت گرای فاطمه هاوشکی هستند: کوه، ابر، بادیه، بارندگی، تاق، گون، بوتۀ گز، بیدمشک، دشت، گل، دریا، رود، ساحل، بید، کاج، پاییز، جنگل، باغ، پونۀ وحشی، بیابان، تخته سنگ، آبشار، کلاغ، آهو، چشمه، ریواس، گنجشک، انگور و ...

و در این غزل:

ای تکه ابر کوچک باران زا، در تو چه قدر شور بهاران است

در تو چه قدر پونۀ وحشی بود، در تو چه قدر رود خروشان است (غزل 5/ ص 15)

گامی در مسیر نمایش توانمندی بانوان شاعر 2

همچنین در «زیر سر کوه» جغرافیای برخی شعرها نیز روشن است و نشان هایی از محیط زندگی و ذهنی شاعر در هر شعر وجود دارد: شهر بابک (غزل 3، ص 12 و غزل 6، ص 18)، هرات (غزل 6، ص 18)، شمال غربی کرمان (غزل 5/ ص 15) و شاعر از به کاربردن نام شهرها یا استان ها در غزل های عاشقانه، پرهیز ندارد و  از حضور این نام ها با زمینه سازی مناسب به خوبی بهره می گیرد:

شاید اگر که رود لرستان بود، شاید اگر که جنگل گیلان بود

شاید اگر... چه فایده ای دارد؟ اینجا شمال غربی کرمان است (همان غزل)

گاهی می اندیشم هراتم، جبر قانونی ست

حالا جدا از شهربابک، بی وطن هستم (غزل 6، ص 17؛ هرات از شهرهای مهم شهربابک بوده و از آن جدا شده است)

بنابراین دایره واژه ها در غزل های فاطمه هاوشکی، به ترسیم و تصویر طبیعت و اندیشۀ او می پردازند و به شعرهای او حیات و نشاط می بخشند. پربسامدترین کلمات کوه و ابرند چنانکه از نام و طرح جلد کتاب نیز پیداست. تنوع کلمات و ترکیب ها، و در برخی موارد وجود بعضی واژه ها که سابقۀ حضور کمتری در شعر، بخصوص غزل دارند، نشان از نگاه باز و نوآورانه و صراحت و صداقت شاعر دارد و در کنار هم نشاندن آن ها، گویای متکی نبودن شاعر به ذهنیات از پیش تعیین شده است.

شاعر در اکثر غزل ها، سخنی تغزلی طرح کرده و در ضمن آن، همچنان که جغرافیا در شعر، پیداست، نشانه های زمانی نیز در شعر او حضور دارند. در مقایسه با نشانه های جغرافیایی، این حضور کمی کم رنگ تر است و تنها منحصر شده به آمدن چند نام خاص. در حالی که می شد از طرق دیگری همچون پرداختن به موضوعی خاص مربوط به زمان شاعر، یا اشاره ای مستقیم یا غیرمستقیم به واقعه ای از وقایع روزگار شاعر، و یا با شیوه های محتمل دیگر، نشانی از تاریخ سرایش شعرها با شعرها همراه کرد. حضور چند شخصیت معروف مثل قیصر امین پور در پانوشت یک غزل، به دلیل تضمین مصرعی از او، و سراج و ابتهاج در غزل پایانی کتاب، و نیز مشتاق علیشاه در غزلی در میانۀ کتاب، و نیز نام های میرعماد و بنان در غزلی دیگر، نشانه هایی از محدودۀ زمانی برای این دفتر شعرند.

برای شاعری که به رعایت اصول نحوی کاملا آشنا و وفادار است، سخت یا بعید نیست که تنها با به کارگیری اندکی وسواس، در چند مورد معدود، مصرع های خوش ساخت تری از این ها بپردازد:

باید بیندازم دلم را روی دوشم (غزل 1، ص 8)

اصلا چرا به خانۀ من لانه ساخت او؟

اصلا به کار شاخۀ مردم چه کار داشت؟ (غزل 7، ص20)

مثل کوه از یاری من شانه خالی کرده ای (غزل10، ص 26)

می ترسم از آن سد که قرار است ببندند

گفتند به من مسئله دارد هیجانم (غزل 24، ص 54)

مثل انگوری مردد بین دوزخ یا بهشت

می شود هر روز کفرم قدری از دین بیشتر (غزل 25، ص 55)

از میان بیست و هشت غزل خوب، این چند مصرع را برای بازبینی برگزیدن، مته به خشخاش گذاشتن است و این نیست جز توقعی که شعرهای سالم و متعادل این کتاب در مخاطب ایجاد می کند. فاطمه هاوشکی، با کتاب «زیر سر کوه» گامی در مسیر نمایش توانمندی بانوان شاعر در این عصر برداشته است و البته امیدوارم در آثار بعدی او، شاهد تنوع موضوعی بیشتری نیز در شعرش باشیم.

این غزل هجدهم از کتاب اوست:

دلتنگ تر از گل وسط بوتۀ خاری

دلخون شده تر از لب هر باغ اناری

دیوانه تر از حضرت مشتاق علیشاه

بر لب، خط قرآنی و در دست، سه تاری

دلدار که گفتا به تو ام دل نگران است

انگار نه انگار که یاری، که قراری ...

آشفتگی ام بیشتر از این دو ـ سه بیت است

سخت است بخواهی بنشینی بشماری

سخت است بگویند فقط دی، فقط اسفند

شاید تو بخواهی وسط تیر بباری

شاید تو بخواهی ولی این چشم و دل و دست

باید بگذارند نمازی بگزاری

این درد محال است که آرام بگیرد

از دست نگاری گره افتاده به کاری

کتاب او را انتشارات شهرستان ادب در زمستان 94 و در 62 صفحه چاپ کرده است.

*یادداشت از فریبا یوسفی

انتهای پیام/