70 درصد جمعیت تهران مازاد است

۷۰ درصد جمعیت تهران مازاد است

سیب موز: 70 درصد جمعیت تهران مازاد است سیب موز نتایج یک تحقیق علمی نشان می دهد بیش از 70 درصد از جمعیت تهران نسبت به حد بهینه و اندازه مطلوب شهری مازاد است چراکه تهران فقط می تواند برای 2.3 میلیون نفر زندگی مطلوب فراهم آورد. از سوی دیگر این تحقیق نشان می دهد منافع حاصل از مهاجرت به تهران همچنان تا سقف جمعیتی 11.5 میلیون نفری برای مهاجرین مثبت و تحریک کننده است.

به گزارش ایسنا، انجمن علمی اقتصاد شهری، بسترسازی برای اجرای الگوی اقتصاد مقاومتی در حوزه شهری را مورد بررسی قرار داده که «مقاوم سازی اقتصاد شهری از طریق بهینه­ یابی جمعیت شهری» یکی از مقالات آن بوده است.

در این تحقیق اندازه کارا شهر برای شهر تهران در سطح 2 میلیون و 385 هزار نفر عنوان شده که نشان می دهد جمعیت شهر تهران سال ها است از سطح کارا عبور کرده است.

یکی از مهمترین مشخصات که اقتصاد ایران نیز از آن رنج می برد بهره وری اقتصاد است. بهره وری در سطح اقتصاد شهری به معنای برخورداری مناسب از صرفه های تجمیع (محلی و شهری) است. در واقع شهری که بتواند توازن مناسبی میان صرفه های تجمیع و اثرات ازدحام ایجاد کند به عنوان شهر کارا شناخته می شود. افزایش جمعیت از یک طرف صرفه هایی برای شهر ایجاد می کند که در ادبیات با عنوان اثرات خارجی جاکوبزی و مارشال، ارو و رومر نیز شناخته می شود. از طرف دیگر اثرات خارجی منفی و آثار ازدحام از جمله آلودگی، ترافیک و ... همگام با افزایش جمعیت ایجاد می شود. آن سطح از جمعیت که منجر به حداکثر شدن خالص صرفه ها شود اندازه کارای شهر شناخته می شود و با خود مقاومت اقتصاد شهری را همراه خواهد داشت.

به غیر از ریشه های ملی و اسلامی اقتصاد مقاومتی، این مفهوم دارای ریشه های در ادبیات علم اقتصاد و همچنین در سطح بین المللی نیز می باشد. برای مثال تاب آوری اقتصادی resilience Economic، آسیب پذیری اقتصادی Economic Vulnerability، غیر شکنندگی اقتصادی Economic Anti-fragility، استحکام اقتصادیEconomy solidarity، بازدارندگی اقتصادی، Economic deterrence و ...

از جمله وسیع ترین ادبیات به تاب آوری اقتصادی باز میگردد که در رشته های مختلف علوم از جمله مهندسی برای سیستم های مختلف مطرح می شود.

تاب آوری در حوزه های علوم طبیعی و مهندسی و نیز مدیریت بحران های شهری، و سازماندهی بحث کاملا شناخته شده است. لکن موضوع تاب آوری ملی در سال های اخیر به ویژه بعد از بحران مالی سال 2008 مورد توجه نخبگان این حوزه قرار گرفته است. (مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، 1393)

این پژوهش که در "همایش بین المللی اقتصاد شهری" ارایه شده بیان می کند: همانطور که در شهرسازی برای مقابله با زلزله که زمان وقوع و ابعاد آن مشخص نمی باشد، تاسیسات و امکانات شهری را در برابر آن مقاوم (تاب آور) می سازند و به گونه ای تاسیسات شهری و خدمات آن طراحی می گردد که در صورت وقوع زلزله کمترین آسیب به شهر وارد شده و در شهر بتواند به کارکرد خود ادامه دهد. در موضوع تاب آوری ملی و شهری نیز، زیرسیستم های اقتصادی، اجتماعی، حکمرانی، فناوری و زیست محیطی در اقتصاد ملی و اقتصاد شهری باید به گونهای طراحی شوند که بتوانند مخاطرات درونی و بیرونی را جذب کنند و خود را با محیط بسیار متحول با حفظ ثبات و کارکرد های سیستم، اطباق دهند. (مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، 1393)

پس از تخمین ضرایب می توان با استفاده از دو رابطه اندازه کارا شهر و اندازه پایدار شهر مقادیر کارا و مقادیر پایدار را برای شهرهای مورد مطالعه در دوره زمانی مورد بررسی بدست آورد. در جدول شماره 3 اندازه کارا شهر برای پنج کلان شهر تهران، اهواز، شیراز، اصفهان و مشهد ارائه شده است. نحوه محاسبه از طریق میانگین گیری متغیرهای توضیحی در دوره مورد بررسیو قرار دادن آن ها در رابطه اندازه کارا شهر بدست آمده است.

ملاحظه می شود اندازه کارا شهر برای شهر تهران در سطح 2 میلیون و 385 هزار نفر بدست آمده است و نشان می دهد جمعیت شهر تهران سال ها است از سطح کارا عبور کرده. در ستون سوم جمعیت واقعی همان دوره برای کلان شهرها آورده شده است که برای تهران 8 میلیون نفر است. در ستون آخر نسبت مازاد جمعیت نشان داده شده است و به معنای این است که چند درصد از جمعیت کنونی، مازاد بر سطح کارا است. نسبت مازاد شهر تهران در میان کلان شهرهای ایران بیشترین و برابر با 70 درصد می باشد. این نسبت برای سایر کلان شهرها کمتر از شهر تهران است بطوری که برای شیراز 56 درصد، برای اهواز 67 درصد، برای اصفهان 68 درصد و برای مشهد 69 درصد است. در بین این کلان شهرها، شهر شیراز دارای کمترین نسبت مازاد می باشد.  اندازه کارا کلان شهرهای منتخب ایران

کلان شهر

به گزارش سیب موز اندازه کارا شهر

اندازه واقعی

نسبت مازاد (درصد)

تهران

2385187

8086310

70.5

اصفهان

549100

1724762

68.16

مشهد

818944

2696722

69.63

شیراز

616912

1412404

56.32

اهواز

354437

1084759

67.32

اگرچه از نظر برنامه ریز مرکزی وضعیت کارای شهر در سطح اندازه کارا اتفاق می افتد اما این وضعیت لزوما پایدار نیست زیرا انگیزه برای ورود به شهر بدلیل مثبت بودن خالص منافع حاصل از سکونت در شهر وجود دارد. این انگیزه در سطح اندازه پایدار شهر از بین می رود. در جدول شماره 4 اندازه پایدار شهر برای کلان شهرهای مورد مطالعه آورده شده است. اندازه پایدار برای شهر تهران ک برابر با 11 میلیون و 417 هزار نفر است. برای سایر کلان شهرها نیز، جمعیت پایدار بیشتر از جمعیت واقعی است به این معنا که سکونت در شهر متضمن منافع خالص مثبت است و شهر با بزرگتر شدن هنوز توانایی فراهم اوردن منافع خالص مثبت برای ساکنین خود را دارد. این امر با نسبت اندازه واقعی به پایدار که در ستون آخر محاسبه شده است نشان داده شده است. این نسبت برای تهران برابر با 71 درصد است و برای کلان شهرهای اهواز، شیراز، اصفهان و مشهد به ترتیب برابر با 64، 48، 66 و 69 می باشد. بر این اساس از بین کلان شهرهای موجود، شهر شیراز دارای گنجایش بیشتری است و فاصله بیشتری با اندازه پایدار خود دارد.

اندازه پایدار کلان شهرهای منتخب ایران

کلان شهر

اندازه پایدار شهر

اندازه واقعی

نسبت اندازه واقعی به اندازه پایدار (درصد)

تهران

11417123

8086310

70.82

اصفهان

2628367

1724762

65.62

مشهد

3920023

2696722

68.79

شیراز

2952962

1412404

47.83

اهواز

1696577

1084759

63.94

.در این مقاله تلاش شد اندازه کارا و همچنین اندازه پایدار کلان شهرهای منتخب ایران در چارچوب مقاوم سازی اقتصاد براورد شود. از آنجا که مساله اندازه شهر که در این مقاله و بسیاری از مقالات دیگر بر مبنای جمعیت ساکن در شهر نماگر می شود یکی از موضوعات مورد علاقه نه تنها مدیران شهری و ساکنین آن شهرها است بلکه مورد توجه سایر افراد ساکن در خارج از آن شهرها که قصد مهاجرت دارند می باشد. روش براورد با استفاده از طراحی الگوی اقتصاد سنجی تابع رفاه اجتماعی مبتنی بر یک الگوی اقتصاد محلی بوده است. در این روش ابتدا تابع مازادی به کمک تابع منافع کل و هزینه های کل شهری تعریف می شود سپس با تصریح یک معادله رگرسیونی و براورد هر کدام از توابع اندازه کارا شهر و اندازه پایدار شهر با استفاده از روابط مستخرج از شرط کارایی و شرط پایداری محاسبه شده است.

نتایج نشان داده است که تمام کلان شهرهای منتخب ایران در سطح بالاتری از وضعیت کارا قرار گرفته اند. نسبت های مازاد که نشان دهنده درصد افراد مازاد بر جمعیت کارا است برای شهر تهران بالاتر و برابر با 71 درصد و برای سایر کلان شهرها به ترتیب بزرگی اختصاص به مشهد، شیراز اهواز و اصفهان دارد.

الگوی اقتصاد محلی نشان داد اندازه کارا شهر که توسط برنامه ریز مرکزی تعیین می شود لزوما پایدار نبوده و بدلیل وجود انگیزه خصوصی برای ورود به شهر معمولا جمعیت شهرها بیشتر از اندازه کارا می باشد. نتایج نشان داد هیچ یک از کلان شهرها از اندازه پایدار خود عبور نکرده اند.

با توجه به اینکه تمام شهرها از سطح کارای خود عبور کرده اند، تعدیل اندازه شهرها مطابق با اندازه کارا، اقصاد شهرها را در برابر تکانه ها مقاوم خواهد کرد.