مهندسی محیط زیست فرهنگی(1)

مهندسی محیط زیست فرهنگی(1)

محیط زیست فرهنگی انسانی و مهندسی و مدیریت آنفرهنگ، محیط زیست انسانی را می سازد. اگر در موضوع مهندسی و مدیریت محیط زیست طبیعی و وضعیت و سرنوشتی که امروز دارد. پیچیدگی های زیادی مشاهده می شود و محسوس و ملموس است، قطعا در موضوع محیط زیست انسانی و فرهنگی و مهندسی و مدیریت آن، پیچیدگی ها چندین و چند برابر است و به دقت و بصیرت و دانشی بس افزونتر نیازمند است.هیچ انسان، سازمان، جامعه، رفتار، علم، اندیشه و مصنوعی وجود ندارد که در محیط زیست فرهنگی خاص، حیات و رشد نیافته باشد. همه انسان ها، سازمان ها و جوامع در محیط زیست فرهنگی زندگی می کنند و بر این محیط زیست اثر می گذارند. این تاثیر پذیری و اثر گذاری همواره و همیشه وجود داشته، دارد و خواهد داشت. محیط های زیست فرهنگی متفاوتی که در نقاط مختلف جهان شکل گرفته است. حاصل همین تعامل مستمر است.همان گونه که محیط زیست طبیعی، جهانی است و محیط های زیست طبیعی منطقه ای و کشوری در تعامل با یکدیگر می باشند، محیط زیست فرهنگی کشورها و ملت های جهان نیز در تعامل با همدیگر می باشند. مهندسی فرهنگی کشور و  مدیریت فرهنگی کشور؛ ضرورت و امکان پذیریکشورها و ملت ها وظیفه دارند و می توانند برای ادامه حیات انسانی خود و بالندگی آن و تکامل معنوی خویش و رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی خود. محیط زیست فرهنگی خود را مهندسی و مدیریت کنند. عناصر و مولفه های حیات بخش آن را تقویت نمایند و از نفوذ و ورود عناصر آلاینده و مخرب محیط های زیست فرهنگی دیگر ممانعت نمایند.به همان نسبت که هر کشور و ملتی وظیفه دارد و می تواند که محیط زیست طبیعی خود را مهندسی و مدیریت کند و برای حیات و رشد خود، آنرا از آلودگی ها پاک سازد و جلوی ورود آلودگی ها و ناپاکی های تولید شده در محیط های زیست طبیعی دیگر به محیط زیست طبیعی خود را در حد مقدور بگیرد، کشورها و ملت ها وظیفه دارند و می توانند نسبت به مهندسی و مدیریت محیط زیست فرهنگی خود اقدام کنند.بدیهی است همان گونه که در مهندسی و مدیریت محیط زیست طبیعی، یک کشور، یک ملت و یک سازمان نمی توانند بدور از تاثیر محیط های دیگر عمل کنند و درجه ای از تاثیر را باید بپذیرند، در مورد مهندسی و مدیریت محیط زیست فرهنگی هم چنین وضعیتی وجود دارد.مهندسی و مدیریت محیط های زیست طبیعی و زیست فرهنگی، زمانی جامعیت و اثر بخشی کامل می یابد که نظام جهانی با مدیریت و رهبری یکپارچه و واحدی شکل پذیرد. الیس الصبح بقریب. بنابراین مهندسی و مدیریت فرهنگی علاوه بر اهمیت و ضرورت، امکان پذیر نیز می باشد. مقام معظم رهبری برای روشن کردن مفهوم فرهنگ و بیان ماهیت آن و ضرورت و امکان مهندسی و مدیریت آن چنین می فرمایند: فرهنگ مثل توری است که ماهی ها بدون اینکه خودشان بدانند در داخل این تور حرکت می کنند و به سمتی هدایت می شوند، دولت و مجموعه حکومت نمی تواند خود را از این موضوع برکنار بدارد و بگوید بالاخره فرهنگی وجود دارد. نه، ما مسئولیت داریم این فرهنگ را بشناسیم، اگر ناصواب است آن را تصحیح کنیم، اگر ضعیف است، آن را تقویت کنیم، اگر در آن نفوذی هست، دست نفوذی را قطع کنیم . در قبال تاثیرگذاری محیط های زیست فرهنگی دیگر و لزوم صیانت و حفاظت از محیط زیست فرهنگی کشور و تلاشی که سازندگان محیط های زیست فرهنگی ناسالم برای نفوذ در محیط های زیست فرهنگی دیگران دارند. مقام معظم رهبری متذکر می شوند:نمی شود ما میدان را رها کنیم تا دیگران هر کاری که می خواهند، بکنند. امروز همان کسانی که ادعای آزادی می کنند و دم از لیبرال بودن می زنند، پیجیده ترین و دقیق ترین شیوه کنترل را بر روی فرهنگ کشورهای خودشان، بلکه سراسر دنیا، اعمال می کنند وسعی دارند که فرهنگ خود را به کشورهای دیگر منتقل و تزریق کنند. تحقیقات و پژوهش هایی که امروزه در حوزه مطالعات رهبری صورت گرفته است به خوبی نشان داده است که برای سلطه بر کشورها و ملت ها بهتر است به جای بهره گیری از مکانیزم های پر هزینه مدیریت، از ساز و کارهای رهبری استفاده شود (یوکل،  1382). گسترش حوزه رهبری نیز تابعی از گسترش حوزه فرهنگ است. بنابراین، آن دسته از کشورها و نظام ها و حکومت هایی که در پی منافع مادی و غیرانسانی خود از هیچ گونه تلاشی فروگذار نمی باشند، با گسترش مطالعات و تحقیقات فرهنگی و رهبری، درصدد سلطه بر سایر ملت ها و منابع آنها از طریق تصرف محیط های زیست فرهنگی آنان با تهاجم فرهنگی می باشند. برای این منظور ابتدا در پی درهم شکستن و خنثی کردن مقاومت سایر ملت ها و نظام ها در مقابل یورش فرهنگی خود می باشند. القای این مفهوم که اصولا فرهنگ مدیریت پذیر نمی باشد، محور اصلی این حرکت سلطه جویانه است که خود از نوع و جنس تهاجم فرهنگی است. برای اثبات این مدعای خویش به برخوردهای قرون وسطائی با عقیده، فرهنگ و اندیشه که عمدتا در غرب سابقه دارد به عنوان پیامد مدیریت فرهنگی اشاره می کنند. رویکرد درست در مهندسی و مدیریت فرهنگیدر سنت علمی معمولا عدم شناخت کافی پدیده ها به اتخاذ شیوه های افراطی در تحلیل آنها می انجامد. افزایش شناخت بشر درباره بسیاری از پدیده های اجتماعی از جمله فرهنگ، باعث تعدیل نگاه و رویکردهای مربوط شده است و امروزه نگرش های دو وضعیتی سفید و سیاه تبدیل به طیفی که سیاه و سفید، حالت های خاص و استثنایی آن می باشد، شده است. فرهنگ جوامع نیز مصداق کاملی از این نمونه است. در حقیقت ماهیت، پویایی و تاریخی بودن فرهنگ از یک سو و اثر بخشی و کارگشا بودن آن در توسعه و تکامل جوامع انسانی از سوی دیگر، ضرورت و پیچیدگی مدیریت آن را صد چندان نموده است.بنابراین میزان مدیریت پذیر بودن فرهنگ تابع شناخت ما از فرهنگ جامعه، ادراک جامعه از میزان اثربخشی فرهنگ موجود، ضرورت تعدیل و تغییرات فرهنگی، نرخ و سرعت تغییرات اجتماعی- اقتصادی، اجماع و ائتلاف رهبران اجتماعی و سیاسی و ابزارها و امکانات تاثیر گذاری بر آن می باشد. مقام معظم رهبری با رد دیدگاه های افراطی (و تفریطی) در برخورد با مقوله فرهنگ متذکر می شوند:ما نمی خواهیم با نگاه افراطی به مقوله فرهنگ نگاه کنیم، بایستی نگاه معقول اسلامی را ملاک قرار داد و نوع برخورد با آن را بر طبق ضوابطی که معارف و الگوهای اسلامی به ما نشان می دهد، تنظیم کرد. برخورد افراطی از دو سو امکان پذیر است و تصور می شود، یکی از این طرف که ما مقوله فرهنگ را مقوله بی غیر قابل اداره و غیر قابل مدیریت بدانیم مقوله بی رها و خودرو که نباید سر به سرش گذاشت و وارد آن شد. متاسفانه این تفکر در جاهایی هست و عده ای طرفدار رها کردن و بی اعتنایی و بی نظارتی در امر فرهنگ هستند. این تفکر، تفکر درستی نیست و افراطی است. در مقابل آن، تفکر افراطی دیگری وجود دارد که سخت گیری خشن و نظارت کنترل آمیز بسیار دقیق است. این تفکر هم به همان اندازه غلط است .  ایشان با بهره گیری از استعاره باغ و باغبان، رودیکرد بایسته در برخورد با فرهنگ جامعه را به زیبایی تشریح می نمایند: در مقوله فرهنگ، رفتار حکومت باید دلسوزانه و مثل باغبان باشد. باغبان به هنگام نهال می کارد، به هنگام آبیاری می کند، به هنگام هرس می کند، به هنگام سمپاشی می کند و به هنگام هم میوه چینی. باید فضای فرهنگی  کشور را باغبانی کرد. یعنی مسئولانه و با دقت این مقوله را دنبال کرد . با این استعاره، ابهامی در رویکرد حاکم بر مهندسی و مدیریت فرهنگی کشور باقی نخواهد ماند و القای چنین ابهامی که مهندسی و مدیریت فرهنگی کشور مستلزم نگاهی متصلب و مکانیکی و آمرانه از بالا به پایین است، جایی نخواهد داشت.در استعاره ای که مقام معظم رهبری بیان داشته اند نکات بسیاری بر ای روشن شدن مفهوم و چگونگی مهندسی و مدیریت فرهنگی قابل استفاده می باشد: 1- در کشاورزی و باغبانی، نخست باید گیاهان را شناخت. برای شناخت گیاه نیز آن را در انواع و اجزاء می شناسند. انواع و اجزای گیاهان نیز از آن حد پیچیدگی برخوردارند که رشته های مختلف علمی گیاه شناسی وجود دارد و متخصصین و دانشمندان و پژوهشگران زیادی در هر یک از انواع گیاهان مطالعه و بررسی می نماید.گیاه شناسان، چیستی گیاه و چگونگی رشد آن و محیط مناسب زیست آن و میوه و محصول آن را مورد مطالعه و شناسایی قرار می دهند ولی چه بسا از عهده باغبانی و مزرعه داری و اقتصاد کشاورزی بر نیایند.آیا فرهنگ از گیاه، اهمیت و پیچیدگی کمتری دارد؟ آیا فرهنگ شناسی، ساده تر از گیاه شناسی است؟ آیا نباید فرهنگ را در انواع و اجزای آن شناخت؟ آیا برای هر نوع از فرهنگ و حتی هر لایه و هر جزء از فرهنگ نباید مطالعات و پژوهش های مستقل داشت؟ آیا برای شناخت هر نوع از فرهنگ نباید متخصصین و دانشمندان و مدیرانی خاص آموزش داد و تربیت کرد؟ همان گونه که در مورد گیاه مطالعه و بررسی شده و متخصص و پزشک تربیت می شود. برای هر جزء کوچکی از بدن انسان تخصص های متعددی وجود دارد، تا امکان حفظ و یا درمان نقایص و بیماری آن عضو یا اندام فراهم شود. آیا برای فرهنگ که به روح و جان جوامع انسانی مربوط است. می توان بدون داشتن دانش و تخصص لازم تصمیم گیری کرد، نسخه داد و عمل کرد؟آیا اگر سیاستگزاران و مدیران حوزه فرهنگ، در حد پزشک عمومی در مورد فرهنگ بدانند و بخواهند تصمیم گیری کنند و راه حل اتخاذ نمایند، آنوقت می توان انتظار داشت که مهندسی فرهنگ و مدیریت فرهنگی به خوبی صورت پذیرد و فرهنگ از تهاجم مصون بماند و به حیات خود ادامه دهد؟بدیهی است در درجه اول باید فرهنگ شناسانی در انواع فرهنگ و در اجزای فرهنگ داشته باشیم تا بتوانیم مهندسی فرهنگ را انجام دهیم. با بهره گیری از دانش گسترده و کم عمقی که در حوزه فرهنگ شناسی وجود دارد، نمی توان ضعف ها، بیماری ها و آسیب های فرهنگ موجود را شناخت تا بتوان برای آن راه حلی در نظر گرفت. بنابراین در گام نخست می بایست به شناخت فرهنگ در انواع و اجزای آن در وضعیت آرمانی، موجود و هدف پرداخته شود و برای این منظور باید تلاشی گسترده برای مطالعه و پژوهش و آموزش، با صبر و استمرار و برنامه و سیاست مشخص، سامان داده شود.                                                                                                                                                                 ادامه دارد...اخبار اجتماعی، صفحه اجتماعی - tebyan.net